Answer
What does Gurbani say about women?
In short
The best known passage is on Ang 473, and what makes it remarkable is not the conclusion but the method. Guru Nanak Dev Ji does not appeal to kindness. He lists what comes into the world through woman, item by item, and then asks the question the list has already answered. Elsewhere the ground is stated directly: women and men alike came from the One, all are His forms, and since everything comes from Him, nothing He made can be called bad. Written in sixteenth century Punjab, the argument is unusual for stating a reason at all.
The pauri on Ang 473 is built as an argument, and it is worth following in the order it was written. Guru Nanak Dev Ji begins by listing.
ਭੰਡਹੁ ਹੋਵੈ ਦੋਸਤੀ ਭੰਡਹੁ ਚਲੈ ਰਾਹੁ ॥
bha(n)ddahu hovai dhosatee bha(n)ddahu chalai raahu
Woman becomes his friend; through woman, the future generations come.
ਭੰਡੁ ਮੁਆ ਭੰਡੁ ਭਾਲੀਐ ਭੰਡਿ ਹੋਵੈ ਬੰਧਾਨੁ ॥
bha(n)dd muaa bha(n)dd bhaaleeaai bha(n)dd hovai ba(n)dhaan
When his woman dies, he seeks another woman; to woman he is bound.
Friendship, the continuation of generations, the ties that make a household. Each line adds an item, and none of them is sentimental. He is establishing a factual base before he asks anything.
Then the question, which by this point is close to rhetorical.
ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ ॥
so kiau ma(n)dhaa aakheeaai jit ja(n)meh raajaan
So why call her bad? From her, kings are born.
And immediately the line that removes the last exception anyone might reach for.
ਭੰਡਹੁ ਹੀ ਭੰਡੁ ਊਪਜੈ ਭੰਡੈ ਬਾਝੁ ਨ ਕੋਇ ॥
bha(n)ddahu hee bha(n)dd uoopajai bha(n)ddai baajh na koi
From woman, woman is born; without woman, there would be no one at all.
Not most people, or most men. No one at all. Guru Nanak Dev Ji then names the single case that stands outside the rule, and it is not a human one.
ਨਾਨਕ ਭੰਡੈ ਬਾਹਰਾ ਏਕੋ ਸਚਾ ਸੋਇ ॥
naanak bha(n)ddai baaharaa eko sachaa soi
O Nanak, only the True Lord is without a woman.
Only the True Lord is without birth from woman. Naming that exception is what makes the argument airtight: every other being in existence, without qualification, is included.
The pauri closes by moving the measure somewhere else entirely.
ਜਿਤੁ ਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਾਲਾਹੀਐ ਭਾਗਾ ਰਤੀ ਚਾਰਿ ॥
jit mukh sadhaa saalaaheeaai bhaagaa ratee chaar
That mouth which praises the Lord continually is blessed and beautiful.
Whatever mouth praises. Not whichever kind of person, and the standard offered is available to anyone with a tongue.
The same ground is stated flatly elsewhere. Guru Ram Das Ji writes ਨਾਰੀ ਪੁਰਖੁ ਪੁਰਖੁ ਸਭ ਨਾਰੀ ਸਭੁ ਏਕੋ ਪੁਰਖੁ ਮੁਰਾਰੇ
Ang 983, and Bhagat Kabeer Ji says it as address to God: ਏਤੇ ਅਉਰਤ ਮਰਦਾ ਸਾਜੇ ਏ ਸਭ ਰੂਪ ਤੁਮੑਾਰੇ
Ang 1349. Guru Ram Das Ji puts it as an act of creation: ਜੋਰਾ ਪੁਰਖ ਸਭਿ ਆਪਿ ਉਪਾਇਅਨੁ ਹਰਿ ਖੇਲ ਸਭਿ ਖਿਲਾ
Ang 304. And Guru Angad Dev Ji supplies the general principle the whole thing rests on: ਮੰਦਾ ਕਿਸ ਨੋ ਆਖੀਐ ਜਾਂ ਸਭਨਾ ਸਾਹਿਬੁ ਏਕੁ
Ang 1238.
How can anyone be called bad, when there is only one Master over all. That is the argument in one line, and Ang 473 is the same argument worked out in the particular case where his contemporaries most needed to hear it.
Panktis cited
-
ਭੰਡਹੁ ਹੋਵੈ ਦੋਸਤੀ ਭੰਡਹੁ ਚਲੈ ਰਾਹੁ ॥
Woman becomes his friend; through woman, the future generations come.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 473
-
ਭੰਡੁ ਮੁਆ ਭੰਡੁ ਭਾਲੀਐ ਭੰਡਿ ਹੋਵੈ ਬੰਧਾਨੁ ॥
When his woman dies, he seeks another woman; to woman he is bound.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 473
-
ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ ॥
So why call her bad? From her, kings are born.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 473
-
ਭੰਡਹੁ ਹੀ ਭੰਡੁ ਊਪਜੈ ਭੰਡੈ ਬਾਝੁ ਨ ਕੋਇ ॥
From woman, woman is born; without woman, there would be no one at all.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 473
-
ਨਾਨਕ ਭੰਡੈ ਬਾਹਰਾ ਏਕੋ ਸਚਾ ਸੋਇ ॥
O Nanak, only the True Lord is without a woman.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 473
-
ਜਿਤੁ ਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਾਲਾਹੀਐ ਭਾਗਾ ਰਤੀ ਚਾਰਿ ॥
That mouth which praises the Lord continually is blessed and beautiful.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 473
-
ਨਾਰੀ ਪੁਰਖੁ ਪੁਰਖੁ ਸਭ ਨਾਰੀ ਸਭੁ ਏਕੋ ਪੁਰਖੁ ਮੁਰਾਰੇ ॥
Women and men, all the men and women, all came from the One Primal Lord God.
Guru Raam Daas Ji · Ang 983
-
ਏਤੇ ਅਉਰਤ ਮਰਦਾ ਸਾਜੇ ਏ ਸਭ ਰੂਪ ਤੁਮੑਾਰੇ ॥
You fashioned all these men and women, Lord. All these are Your Forms.
Bhagat Kabeer Ji · Ang 1349
-
ਜੋਰਾ ਪੁਰਖ ਸਭਿ ਆਪਿ ਉਪਾਇਅਨੁ ਹਰਿ ਖੇਲ ਸਭਿ ਖਿਲਾ ॥
He Himself created all women and men; the Lord Himself plays every play.
Guru Raam Daas Ji · Ang 304
-
ਮੰਦਾ ਕਿਸ ਨੋ ਆਖੀਐ ਜਾਂ ਸਭਨਾ ਸਾਹਿਬੁ ਏਕੁ ॥
How can anyone be called bad? We have only One Lord and Master.
Guru Angad Dev Ji · Ang 1238
ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਪਉੜੀ ਅੰਗ ੪੭੩ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਤੇ ਏਹਦੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸਿੱਟਾ ਨਹੀਂ, ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤਰਸ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਓਹ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਗਿਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਕੀ ਕੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਓਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਜਿਹਦਾ ਜਵਾਬ ਗਿਣਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਥਾਂ ਨੀਂਹ ਸਿੱਧੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ: ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਵੇਂ ਓਸੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਹਨ, ਸਭ ਓਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਓਸ ਤੋਂ ਹੈ ਓਹ ਮਾੜਾ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਅੰਗ ੪੭੩ ਦੀ ਪਉੜੀ ਦਲੀਲ ਵਾਂਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਏਹਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭੰਡਹੁ ਹੋਵੈ ਦੋਸਤੀ ਭੰਡਹੁ ਚਲੈ ਰਾਹੁ ॥
bha(n)ddahu hovai dhosatee bha(n)ddahu chalai raahu
ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਰਾਹੀਂ (ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ) ਸੰੰਬੰਧ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ (ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ) ਰਸਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ।
ਭੰਡੁ ਮੁਆ ਭੰਡੁ ਭਾਲੀਐ ਭੰਡਿ ਹੋਵੈ ਬੰਧਾਨੁ ॥
bha(n)dd muaa bha(n)dd bhaaleeaai bha(n)dd hovai ba(n)dhaan
ਜੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਰ ਜਾਏ ਤਾਂ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ (ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ) ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ।
ਦੋਸਤੀ, ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਓਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੰਕਤੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਵੁਕ ਨਹੀਂ। ਓਹ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਕੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ।
ਫਿਰ ਸਵਾਲ, ਜਿਹੜਾ ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਲਗਭਗ ਜਵਾਬ ਹੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ ॥
so kiau ma(n)dhaa aakheeaai jit ja(n)meh raajaan
ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ (ਜਾਤੀ) ਤੋਂ ਰਾਜੇ (ਭੀ) ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਆਖਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ।
ਤੇ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਓਹ ਪੰਕਤੀ ਜਿਹੜੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬਹਾਨਾ ਵੀ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭੰਡਹੁ ਹੀ ਭੰਡੁ ਊਪਜੈ ਭੰਡੈ ਬਾਝੁ ਨ ਕੋਇ ॥
bha(n)ddahu hee bha(n)dd uoopajai bha(n)ddai baajh na koi
ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਜਗਤ ਵਿਚ) ਕੋਈ ਜੀਵ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ।
ਬਹੁਤੇ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤੇ ਮਰਦ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਓਹ ਇੱਕੋ ਛੋਟ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਏਸ ਨੇਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਤੇ ਓਹ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਨਾਨਕ ਭੰਡੈ ਬਾਹਰਾ ਏਕੋ ਸਚਾ ਸੋਇ ॥
naanak bha(n)ddai baaharaa eko sachaa soi
ਹੇ ਨਾਨਕ! ਕੇਵਲ ਇਕ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ ।
ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰਾ ਹੈ। ਏਹ ਛੋਟ ਦੱਸ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦਲੀਲ ਪੂਰੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਬਾਕੀ ਹਰ ਜੀਅ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਤ ਦੇ, ਏਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਉੜੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਮਿਣਤੀ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਿਤੁ ਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਾਲਾਹੀਐ ਭਾਗਾ ਰਤੀ ਚਾਰਿ ॥
jit mukh sadhaa saalaaheeaai bhaagaa ratee chaar
(ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਭੀ) ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱੱਤੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਮਣੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹਦਾ ਮੱਥਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ।
ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮੂੰਹ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੰਦਾ, ਏਹ ਪੁੱਛਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਤੇ ਏਹ ਪਰਖ ਹਰ ਓਸ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜੀਭ ਹੈ।
ਏਹੀ ਨੀਂਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸਿੱਧੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਨਾਰੀ ਪੁਰਖੁ ਪੁਰਖੁ ਸਭ ਨਾਰੀ ਸਭੁ ਏਕੋ ਪੁਰਖੁ ਮੁਰਾਰੇ
ਅੰਗ 983, ਤੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਏਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਏਤੇ ਅਉਰਤ ਮਰਦਾ ਸਾਜੇ ਏ ਸਭ ਰੂਪ ਤੁਮੑਾਰੇ
ਅੰਗ 1349। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਏਹਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕੰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਜੋਰਾ ਪੁਰਖ ਸਭਿ ਆਪਿ ਉਪਾਇਅਨੁ ਹਰਿ ਖੇਲ ਸਭਿ ਖਿਲਾ
ਅੰਗ 304। ਤੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਓਹ ਅਸੂਲ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਦੇ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ: ਮੰਦਾ ਕਿਸ ਨੋ ਆਖੀਐ ਜਾਂ ਸਭਨਾ ਸਾਹਿਬੁ ਏਕੁ
ਅੰਗ 1238।
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਆਖੀਏ ਵੀ ਕਿਵੇਂ, ਜਦੋਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕੋ ਹੈ। ਏਹੀ ਸਾਰੀ ਦਲੀਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ ਵਿਚ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਗ ੪੭੩ ਓਸੇ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਓਸ ਥਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
-
ਭੰਡਹੁ ਹੋਵੈ ਦੋਸਤੀ ਭੰਡਹੁ ਚਲੈ ਰਾਹੁ ॥
ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਰਾਹੀਂ (ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ) ਸੰੰਬੰਧ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ (ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ) ਰਸਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 473
-
ਭੰਡੁ ਮੁਆ ਭੰਡੁ ਭਾਲੀਐ ਭੰਡਿ ਹੋਵੈ ਬੰਧਾਨੁ ॥
ਜੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਰ ਜਾਏ ਤਾਂ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ (ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ) ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 473
-
ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ ॥
ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ (ਜਾਤੀ) ਤੋਂ ਰਾਜੇ (ਭੀ) ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਆਖਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 473
-
ਭੰਡਹੁ ਹੀ ਭੰਡੁ ਊਪਜੈ ਭੰਡੈ ਬਾਝੁ ਨ ਕੋਇ ॥
ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਜਗਤ ਵਿਚ) ਕੋਈ ਜੀਵ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 473
-
ਨਾਨਕ ਭੰਡੈ ਬਾਹਰਾ ਏਕੋ ਸਚਾ ਸੋਇ ॥
ਹੇ ਨਾਨਕ! ਕੇਵਲ ਇਕ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 473
-
ਜਿਤੁ ਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਾਲਾਹੀਐ ਭਾਗਾ ਰਤੀ ਚਾਰਿ ॥
(ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਭੀ) ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱੱਤੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਮਣੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹਦਾ ਮੱਥਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 473
-
ਨਾਰੀ ਪੁਰਖੁ ਪੁਰਖੁ ਸਭ ਨਾਰੀ ਸਭੁ ਏਕੋ ਪੁਰਖੁ ਮੁਰਾਰੇ ॥
ਹੇ ਸਖੀ! (ਉਂਞ ਤਾਂ ਚਾਹੇ) ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ (ਚਾਹੇ) ਮਰਦ ਹੈ, (ਚਾਹੇ) ਮਰਦ ਹੈ (ਚਾਹੇ) ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਸਭਨਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ;
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 983
-
ਏਤੇ ਅਉਰਤ ਮਰਦਾ ਸਾਜੇ ਏ ਸਭ ਰੂਪ ਤੁਮੑਾਰੇ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਰਦ ਜੋ ਤੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ (ਤੂੰ ਹੀ ਆਪ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ) ।
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ · ਅੰਗ 1349
-
ਜੋਰਾ ਪੁਰਖ ਸਭਿ ਆਪਿ ਉਪਾਇਅਨੁ ਹਰਿ ਖੇਲ ਸਭਿ ਖਿਲਾ ॥
(ਪਰ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਂ ਮਨਮੁਖ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੀਹ ਇਖ਼ਤਿਆਰ? ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 304
-
ਮੰਦਾ ਕਿਸ ਨੋ ਆਖੀਐ ਜਾਂ ਸਭਨਾ ਸਾਹਿਬੁ ਏਕੁ ॥
(ਪਰ) ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਖਸਮ ਇਕ (ਆਪ) ਹੀ ਹੈ (ਇਸ ਵਾਸਤੇ) ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਭੈੜਾ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ।
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 1238