Answer
What does Gurbani say about suffering?
In short
Gurbani refuses the two easy answers. It does not say suffering is an illusion, and it does not say it is punishment. Pain and pleasure are described as coming together from the same source, written into creation from the start. The line that carries the most weight goes further and inverts the usual ranking: suffering is the medicine and pleasure the disease, because comfort is where a person forgets. What is offered is not an explanation of why pain comes but a way of standing inside it.
Gurbani's first move on this subject is to refuse a division that most people make instinctively.
ਦੂਖ ਸੂਖ ਪ੍ਰਭ ਦੇਵਨਹਾਰੁ ॥
dhookh sookh prabh dhevanahaar
God is the Giver of pain and pleasure.
Both from the same hand. Guru Nanak Dev Ji says the same in terms of hukam: ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਭਾਣੈ ਤਿਸੈ ਰਜਾਇ
Ang 223, and Guru Amar Daas Ji locates it at the moment of creation rather than as a later correction: ਤੁਧੁ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਨਾਲਿ ਉਪਾਇਆ ਲੇਖੁ ਕਰਤੈ ਲਿਖਿਆ
Ang 787. Pain was not introduced when something went wrong. It was written in alongside its opposite.
Then comes the line that the rest of the subject turns on, and it is one of the most striking in the whole corpus.
ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਸੁਖੁ ਰੋਗੁ ਭਇਆ ਜਾ ਸੁਖੁ ਤਾਮਿ ਨ ਹੋਈ ॥
dhukh dhaaroo sukh rog bhiaa jaa sukh taam na hoiee
Suffering is the medicine, and pleasure the disease, because where there is pleasure, there is no desire for God.
Suffering is the medicine and pleasure the disease. The reason given is contained in the same line: where there is pleasure, there is no longing for God. Guru Nanak Dev Ji is not recommending pain. He is observing what each state does to a person's attention, and noting that comfort is where the search stops.
He is careful to say both things at once elsewhere: ਦੁਖ ਕੀਆ ਅਗੀ ਮਾਰੀਅਹਿ ਭੀ ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਹੋਇ ॥੧
Ang 1240. In the fire of pain, mortals die, and pain is also the cure. Neither half is dropped. The suffering is real and it is doing something.
Guru Arjan Dev Ji names the mechanism plainly: ਦੂਖੁ ਤਦੇ ਜਦਿ ਵੀਸਰੈ ਸੁਖੁ ਪ੍ਰਭ ਚਿਤਿ ਆਏ
Ang 813. Pain comes when one forgets, peace when one remembers, which puts the variable inside the person rather than in their circumstances. And he identifies what actually makes a situation unbearable: ਜਬ ਲਗੁ ਹੁਕਮੁ ਨ ਬੂਝਤਾ ਤਬ ਹੀ ਲਉ ਦੁਖੀਆ
Ang 400. As long as the hukam is not understood, the person remains miserable, which is a claim about resistance rather than about pain itself.
What is promised is modest and precisely worded.
ਜਿਸ ਨੋ ਹੋਇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਤਿਸ ਕਾ ਦੂਖੁ ਜਾਇ ॥
jis no hoi kirapaal tis kaa dhookh jai
One unto whom You are Merciful, has his sufferings depart.
Grace, not merit. Guru Nanak Dev Ji describes the same in the language of a physician who has made the diagnosis: ਰੋਗੁ ਬੁਝੈ ਸੋ ਕਾਟੈ ਪੀਰਾ
Ang 1189. He knows the disease, and so He can remove the pain.
The last thing is the one that matters most in practice, because Gurbani does not ask anyone to pretend. ਭੈ ਰੋਵੈ ਗੁਣ ਸਾਰਿ ਸਮਾਲੇ ਕੋ ਮਰੈ ਨ ਮੁਇਆ ਨਾਲੇ
Ang 582. Let him weep. Grief is not forbidden and it is not evidence of weak faith. What is asked is only that the weeping happen inside the relationship rather than outside it.
Panktis cited
-
ਦੂਖ ਸੂਖ ਪ੍ਰਭ ਦੇਵਨਹਾਰੁ ॥
God is the Giver of pain and pleasure.
Guru Arjan Dev Ji · Ang 283
-
ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਭਾਣੈ ਤਿਸੈ ਰਜਾਇ ॥
Pain and pleasure reside in the Pleasure of His Will and His Command.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 223
-
ਤੁਧੁ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਨਾਲਿ ਉਪਾਇਆ ਲੇਖੁ ਕਰਤੈ ਲਿਖਿਆ ॥
You created pain along with pleasure; O Creator, such is the writ You have written.
Guru Amar Daas Ji · Ang 787
-
ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਸੁਖੁ ਰੋਗੁ ਭਇਆ ਜਾ ਸੁਖੁ ਤਾਮਿ ਨ ਹੋਈ ॥
Suffering is the medicine, and pleasure the disease, because where there is pleasure, there is no desire for God.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 469
-
ਦੁਖ ਕੀਆ ਅਗੀ ਮਾਰੀਅਹਿ ਭੀ ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਹੋਇ ॥੧॥
In the fire of pain, the mortals die; but pain is also the cure. ||1||
Guru Nanak Dev Ji · Ang 1240
-
ਦੂਖੁ ਤਦੇ ਜਦਿ ਵੀਸਰੈ ਸੁਖੁ ਪ੍ਰਭ ਚਿਤਿ ਆਏ ॥
Pain comes, when one forgets Him. Peace comes when one remembers God.
Guru Arjan Dev Ji · Ang 813
-
ਜਬ ਲਗੁ ਹੁਕਮੁ ਨ ਬੂਝਤਾ ਤਬ ਹੀ ਲਉ ਦੁਖੀਆ ॥
As long as he does not understand the Command of God's Will, he remains miserable.
Guru Arjan Dev Ji · Ang 400
-
ਜਿਸ ਨੋ ਹੋਇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਤਿਸ ਕਾ ਦੂਖੁ ਜਾਇ ॥
One unto whom You are Merciful, has his sufferings depart.
Guru Arjan Dev Ji · Ang 521
-
ਰੋਗੁ ਬੁਝੈ ਸੋ ਕਾਟੈ ਪੀਰਾ ॥
He knows my disease, and only He can take away the pain.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 1189
-
ਭੈ ਰੋਵੈ ਗੁਣ ਸਾਰਿ ਸਮਾਲੇ ਕੋ ਮਰੈ ਨ ਮੁਇਆ ਨਾਲੇ ॥
Let him weep, who weeps in the Fear of God, cherishing the virtues of God. No one dies with the dead.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 582
ਦੁੱਖ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੋਵੇਂ ਸੌਖੇ ਜਵਾਬ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਏਹ ਨਾ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਭਰਮ ਆਖਦੀ ਹੈ ਨਾ ਸਜ਼ਾ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਓਸੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਆਏ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਪੰਕਤੀ ਏਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਮ ਤਰਤੀਬ ਪਲਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਦੁੱਖ ਦਾਰੂ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ ਰੋਗ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਖ ਵਿਚ ਹੀ ਬੰਦਾ ਭੁੱਲਦਾ ਹੈ।
ਏਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਬਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਹ ਵੰਡ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੂਖ ਸੂਖ ਪ੍ਰਭ ਦੇਵਨਹਾਰੁ ॥
dhookh sookh prabh dhevanahaar
ਦੁੱਖ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੈ,
ਦੋਵੇਂ ਓਸੇ ਇੱਕ ਹੱਥੋਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਏਹੀ ਗੱਲ ਹੁਕਮ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਭਾਣੈ ਤਿਸੈ ਰਜਾਇ
ਅੰਗ 223, ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਏਹਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸੋਧ ਨਹੀਂ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਤੁਧੁ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਨਾਲਿ ਉਪਾਇਆ ਲੇਖੁ ਕਰਤੈ ਲਿਖਿਆ
ਅੰਗ 787। ਦੁੱਖ ਓਦੋਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵਿਗੜਿਆ। ਓਹ ਆਪਣੇ ਉਲਟ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਫਿਰ ਓਹ ਪੰਕਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਦੁਆਲੇ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਏਹ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।
ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਸੁਖੁ ਰੋਗੁ ਭਇਆ ਜਾ ਸੁਖੁ ਤਾਮਿ ਨ ਹੋਈ ॥
dhukh dhaaroo sukh rog bhiaa jaa sukh taam na hoiee
(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੀ ਅਜਬ ਕੁਦਰਤ ਹੈ ਕਿ) ਬਿਪਤਾ (ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ) ਇਲਾਜ (ਬਣ ਜਾਂਦੀ) ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਖ (ਉਹਨਾਂ ਲਈ) ਦੁੱਖ ਦਾ (ਕਾਰਨ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜੇ (ਅਸਲੀ ਆਤਮਕ) ਸੁਖ (ਜੀਵ ਨੂੰ) ਮਿਲ ਜਾਏ, ਤਾਂ (ਦੁੱਖ) ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ।
ਦੁੱਖ ਦਾਰੂ ਤੇ ਸੁਖ ਰੋਗ। ਕਾਰਨ ਓਸੇ ਪੰਕਤੀ ਵਿਚ ਹੈ: ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ ਹੈ ਓਥੇ ਓਹ ਤਾਂਘ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁੱਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ। ਓਹ ਏਹ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਖ ਓਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਓਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਦੁਖ ਕੀਆ ਅਗੀ ਮਾਰੀਅਹਿ ਭੀ ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਹੋਇ ॥੧
ਅੰਗ 1240। ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਜੀਵ ਮਰਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾਰੂ ਵੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਅੱਧ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਦੁੱਖ ਸੱਚਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਕਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤਰੀਕਾ ਸਾਫ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਦੂਖੁ ਤਦੇ ਜਦਿ ਵੀਸਰੈ ਸੁਖੁ ਪ੍ਰਭ ਚਿਤਿ ਆਏ
ਅੰਗ 813। ਦੁੱਖ ਓਦੋਂ ਜਦੋਂ ਵਿਸਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਓਦੋਂ ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਏਸ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਤੇ ਓਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਅਸਹਿ ਬਣਾਉਂਦਾ ਕੀ ਹੈ: ਜਬ ਲਗੁ ਹੁਕਮੁ ਨ ਬੂਝਤਾ ਤਬ ਹੀ ਲਉ ਦੁਖੀਆ
ਅੰਗ 400। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਬੁੱਝਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਓਨਾ ਚਿਰ ਦੁਖੀਆ, ਤੇ ਏਹ ਗੱਲ ਦੁੱਖ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਓਹਦੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਹੈ।
ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਹੈ ਓਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤੇ ਬੜਾ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਿਸ ਨੋ ਹੋਇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਤਿਸ ਕਾ ਦੂਖੁ ਜਾਇ ॥
jis no hoi kirapaal tis kaa dhookh jai
ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਉਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਕਿਰਪਾ, ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਏਹੀ ਗੱਲ ਓਸ ਹਕੀਮ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨੇ ਰੋਗ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੋਵੇ: ਰੋਗੁ ਬੁਝੈ ਸੋ ਕਾਟੈ ਪੀਰਾ
ਅੰਗ 1189। ਓਹ ਰੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਪੀੜ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ ਅਮਲ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਣੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ। ਭੈ ਰੋਵੈ ਗੁਣ ਸਾਰਿ ਸਮਾਲੇ ਕੋ ਮਰੈ ਨ ਮੁਇਆ ਨਾਲੇ
ਅੰਗ 582। ਰੋਵੇ। ਰੋਣਾ ਮਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਏਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਰੋਣਾ ਓਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹੋਵੇ, ਓਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ।
ਹਵਾਲੇ
-
ਦੂਖ ਸੂਖ ਪ੍ਰਭ ਦੇਵਨਹਾਰੁ ॥
ਦੁੱਖ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੈ,
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 283
-
ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਭਾਣੈ ਤਿਸੈ ਰਜਾਇ ॥
ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਤੇ ਸੁਖ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 223
-
ਤੁਧੁ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਨਾਲਿ ਉਪਾਇਆ ਲੇਖੁ ਕਰਤੈ ਲਿਖਿਆ ॥
ਹੇ ਕਰਤਾਰ! (ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ) ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਭੀ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, (ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁੱਖ ਦਾ) ਲੇਖ ਭੀ (ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ) ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 787
-
ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਸੁਖੁ ਰੋਗੁ ਭਇਆ ਜਾ ਸੁਖੁ ਤਾਮਿ ਨ ਹੋਈ ॥
(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੀ ਅਜਬ ਕੁਦਰਤ ਹੈ ਕਿ) ਬਿਪਤਾ (ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ) ਇਲਾਜ (ਬਣ ਜਾਂਦੀ) ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਖ (ਉਹਨਾਂ ਲਈ) ਦੁੱਖ ਦਾ (ਕਾਰਨ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜੇ (ਅਸਲੀ ਆਤਮਕ) ਸੁਖ (ਜੀਵ ਨੂੰ) ਮਿਲ ਜਾਏ, ਤਾਂ (ਦੁੱਖ) ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 469
-
ਦੁਖ ਕੀਆ ਅਗੀ ਮਾਰੀਅਹਿ ਭੀ ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਹੋਇ ॥੧॥
ਜੀਵ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾੜਿਆਂ ਨਾਲ (ਆਤਮਕ ਮੌਤ) ਮਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਭੀ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ । (ਸਵੇਰੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿਚ ਸੁੱਤਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਸਵੇਰੇ ਉਠਿ ਬਾਹਰਿ ਜਾ ਕੇ ਕਸਰਤ ਆਦਿਕ ਕਸ਼ਟ ਉਠਾਏ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਸੁਖਦਾਈ ਬਣਦਾ ਹੈ) ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 1240
-
ਦੂਖੁ ਤਦੇ ਜਦਿ ਵੀਸਰੈ ਸੁਖੁ ਪ੍ਰਭ ਚਿਤਿ ਆਏ ॥
(ਹੇ ਭਾਈ! ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ) ਤਦੋਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆਂ (ਸਦਾ) ਸੁਖ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 813
-
ਜਬ ਲਗੁ ਹੁਕਮੁ ਨ ਬੂਝਤਾ ਤਬ ਹੀ ਲਉ ਦੁਖੀਆ ॥
ਹੇ ਭਾਈ! ਜਦ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਤਕ ਹੀ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 400
-
ਜਿਸ ਨੋ ਹੋਇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਤਿਸ ਕਾ ਦੂਖੁ ਜਾਇ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਉਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 521
-
ਰੋਗੁ ਬੁਝੈ ਸੋ ਕਾਟੈ ਪੀਰਾ ॥
(ਮੇਰੇ ਇਸ) ਰੋਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 1189
-
ਭੈ ਰੋਵੈ ਗੁਣ ਸਾਰਿ ਸਮਾਲੇ ਕੋ ਮਰੈ ਨ ਮੁਇਆ ਨਾਲੇ ॥
ਜੀਵ (ਕੂਚ ਕਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ) ਸਹਮ ਵਿਚ ਰੋਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਸੁਖਾਂ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚੇਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਭੀ ਕੋਈ ਜੀਵ ਮੁਏ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਜੀਊਣਾ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਆਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਮਰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸਕ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 582