Answer
What does Gurbani say about how we speak?
In short
Gurbani treats speech as conduct rather than as expression, and gives a single test for it: speak what brings honour. Harsh speech is described as damaging the one who uses it before it reaches anyone else, and sweet speech is called the thing that binds affection. The strongest instruction is also the simplest, and it is absolute: do not call anyone bad. Guru Arjan Dev Ji goes further and rules out calling anyone good or bad at all, which removes the judging rather than merely softening it.
Guru Nanak Dev Ji gives the test in five words, on Ang 15, and everything else on the subject follows from it.
ਬਾਬਾ ਬੋਲੀਐ ਪਤਿ ਹੋਇ ॥
baabaa boleeaai pat hoi
O Baba, speak only that which will bring you honor.
Speak what brings honour. He immediately explains what that means, and the standard is not eloquence: ਜਿਤੁ ਬੋਲਿਐ ਪਤਿ ਪਾਈਐ ਸੋ ਬੋਲਿਆ ਪਰਵਾਣੁ
Ang 15. Those words are acceptable which, when spoken, bring honour. The measure is the effect, not the intention and not the cleverness.
The other side is put in the same passage and it locates the damage precisely.
ਫਿਕਾ ਬੋਲਿ ਵਿਗੁਚਣਾ ਸੁਣਿ ਮੂਰਖ ਮਨ ਅਜਾਣ ॥
fikaa bol viguchanaa sun moorakh man ajaan
Harsh words bring only grief. Listen, O foolish and ignorant mind!
Harsh words bring grief, and the grief named is the speaker's. Guru Nanak Dev Ji says elsewhere what it costs: ਟੂਟਿ ਪਰੀਤਿ ਗਈ ਬੁਰ ਬੋਲਿ
Ang 933. Love breaks when the speech goes sour. That is not a moral rule so much as an observation about how relationships actually fail.
The positive form is stated as a bond rather than a nicety: ਗੰਢੁ ਪਰੀਤੀ ਮਿਠੇ ਬੋਲ
Ang 143. There is a bond between love and words of sweetness. Sheikh Farid Ji collects the whole discipline into one line: ਨਿਵਣੁ ਸੁ ਅਖਰੁ ਖਵਣੁ ਗੁਣੁ ਜਿਹਬਾ ਮਣੀਆ ਮੰਤੁ
Ang 1384. Humility is the word, forgiveness the virtue, and sweet speech the mantra.
Then the instruction that goes furthest, and it is worth reading exactly.
ਮੰਦਾ ਕਿਸੈ ਨ ਆਖਿ ਝਗੜਾ ਪਾਵਣਾ ॥
ma(n)dhaa kisai na aakh jhagaRaa paavanaa
Do not speak ill of others, or get involved in arguments.
Do not call anyone bad. Guru Nanak Dev Ji repeats it and attaches it to literacy itself: ਮੰਦਾ ਕਿਸੈ ਨ ਆਖੀਐ ਪੜਿ ਅਖਰੁ ਏਹੋ ਬੁਝੀਐ
Ang 473. Read these words and understand this. Of everything a person might take from the page, this is the thing he singles out as the point of being able to read.
Guru Arjan Dev Ji extends it past the obvious.
ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕੋਈ ਨ ਕਹੀਜੈ ॥
buraa bhalaa koiee na kaheejai
Do not say that anyone is good or bad.
Do not say that anyone is good or bad. Removing praise as well as blame is the harder half, and it is deliberate. What is being given up is the position of the one who assesses others, and that is a great deal more than politeness.
Bhagat Kabeer Ji supplies the practice that makes it possible: ਸਗਲ ਬੋਲਨ ਕੇ ਮਾਹਿ ਬੀਚਾਰ ॥੧॥ ਰਹਾਉ
Ang 872. In all speech, consider carefully. Not silence, and not suppression. A pause long enough for the judgement to be noticed before it becomes a sentence.
Panktis cited
-
ਬਾਬਾ ਬੋਲੀਐ ਪਤਿ ਹੋਇ ॥
O Baba, speak only that which will bring you honor.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 15
-
ਜਿਤੁ ਬੋਲਿਐ ਪਤਿ ਪਾਈਐ ਸੋ ਬੋਲਿਆ ਪਰਵਾਣੁ ॥
Those words are acceptable, which, when spoken, bring honor.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 15
-
ਫਿਕਾ ਬੋਲਿ ਵਿਗੁਚਣਾ ਸੁਣਿ ਮੂਰਖ ਮਨ ਅਜਾਣ ॥
Harsh words bring only grief. Listen, O foolish and ignorant mind!
Guru Nanak Dev Ji · Ang 15
-
ਟੂਟਿ ਪਰੀਤਿ ਗਈ ਬੁਰ ਬੋਲਿ ॥
Love breaks, when the speech goes sour.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 933
-
ਗੰਢੁ ਪਰੀਤੀ ਮਿਠੇ ਬੋਲ ॥
There is a bond between love and words of sweetness.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 143
-
ਨਿਵਣੁ ਸੁ ਅਖਰੁ ਖਵਣੁ ਗੁਣੁ ਜਿਹਬਾ ਮਣੀਆ ਮੰਤੁ ॥
Humility is the word, forgiveness is the virtue, and sweet speech is the magic mantra.
Bhagat Sheikh Fareed Ji · Ang 1384
-
ਮੰਦਾ ਕਿਸੈ ਨ ਆਖਿ ਝਗੜਾ ਪਾਵਣਾ ॥
Do not speak ill of others, or get involved in arguments.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 566
-
ਮੰਦਾ ਕਿਸੈ ਨ ਆਖੀਐ ਪੜਿ ਅਖਰੁ ਏਹੋ ਬੁਝੀਐ ॥
Do not call anyone bad; read these words, and understand.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 473
-
ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕੋਈ ਨ ਕਹੀਜੈ ॥
Do not say that anyone is good or bad.
Guru Arjan Dev Ji · Ang 186
-
ਸਗਲ ਬੋਲਨ ਕੇ ਮਾਹਿ ਬੀਚਾਰ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
In all speech, one must carefully consider. ||1||Pause||
Bhagat Kabeer Ji · Ang 872
ਬੋਲਣ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਕਰਨੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਏਹਦੀ ਇੱਕੋ ਪਰਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਓਹੀ ਬੋਲੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਤਿ ਮਿਲੇ। ਫਿੱਕਾ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੰਢ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਹੁਕਮ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵੀ: ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਨਾ ਆਖੋ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅੰਗ ੧੫ ਉੱਤੇ ਪਰਖ ਚਾਰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਏਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਏਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਬੋਲੀਐ ਪਤਿ ਹੋਇ ॥
baabaa boleeaai pat hoi
ਹੇ ਭਾਈ ! ਉਹ ਬੋਲ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ) ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲੇ
ਓਹੀ ਬੋਲੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਤਿ ਹੋਵੇ। ਓਹ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਏਹਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਿਣਤੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾ ਨਹੀਂ: ਜਿਤੁ ਬੋਲਿਐ ਪਤਿ ਪਾਈਐ ਸੋ ਬੋਲਿਆ ਪਰਵਾਣੁ
ਅੰਗ 15। ਓਹੀ ਬੋਲ ਪਰਵਾਨ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪਤਿ ਮਿਲੇ। ਪਰਖ ਅਸਰ ਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਨੀਅਤ ਦੀ ਨਾ ਚਤੁਰਾਈ ਦੀ।
ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ ਓਸੇ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਓਹ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਫਿਕਾ ਬੋਲਿ ਵਿਗੁਚਣਾ ਸੁਣਿ ਮੂਰਖ ਮਨ ਅਜਾਣ ॥
fikaa bol viguchanaa sun moorakh man ajaan
ਹੇ ਮੂਰਖ ਅੰਞਾਣ ਮਨ ! ਸੁਣ, ਫਿੱਕਾ (ਨਾਮ-ਰਸ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ) ਬੋਲ ਬੋਲਿਆਂ ਖ਼ੁਆਰ ਹੋਈਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ, ਜੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਿਰੀਆਂ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੀ ਰਹੀਦਾ ਹੈ)
ਫਿੱਕਾ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਖੁਆਰੀ, ਤੇ ਖੁਆਰੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀਮਤ ਕੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ: ਟੂਟਿ ਪਰੀਤਿ ਗਈ ਬੁਰ ਬੋਲਿ
ਅੰਗ 933। ਬੋਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਏਹ ਏਨਾ ਨੇਮ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨੀ ਏਹ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਕਿਵੇਂ ਹਨ।
ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਹੀਂ, ਗੰਢ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਗੰਢੁ ਪਰੀਤੀ ਮਿਠੇ ਬੋਲ
ਅੰਗ 143। ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਗੰਢ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕੋ ਪੰਕਤੀ ਵਿਚ ਸਮੇਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਨਿਵਣੁ ਸੁ ਅਖਰੁ ਖਵਣੁ ਗੁਣੁ ਜਿਹਬਾ ਮਣੀਆ ਮੰਤੁ
ਅੰਗ 1384। ਨਿਵਣਾ ਅੱਖਰ, ਖਿਮਾ ਗੁਣ, ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਮੰਤਰ।
ਫਿਰ ਓਹ ਹੁਕਮ ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਏਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਮੰਦਾ ਕਿਸੈ ਨ ਆਖਿ ਝਗੜਾ ਪਾਵਣਾ ॥
ma(n)dhaa kisai na aakh jhagaRaa paavanaa
(ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ,
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਨਾ ਆਖ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਏਹ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਮੰਦਾ ਕਿਸੈ ਨ ਆਖੀਐ ਪੜਿ ਅਖਰੁ ਏਹੋ ਬੁਝੀਐ
ਅੰਗ 473। ਏਹ ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਏਹੀ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵਿੱਚੋਂ ਓਹ ਏਸੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਏਹਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕੋਈ ਨ ਕਹੀਜੈ ॥
buraa bhalaa koiee na kaheejai
(ਹੇ ਭਾਈ !) ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ ।
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਵੀ ਨਾ ਆਖੋ ਤੇ ਭਲਾ ਵੀ ਨਾ। ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਤਤ ਵੀ ਹਟਾ ਦੇਣੀ ਔਖਾ ਅੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਏਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਓਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕੁਰਸੀ ਹੈ, ਤੇ ਏਹ ਨਿਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਓਹ ਅਮਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਏਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਸਗਲ ਬੋਲਨ ਕੇ ਮਾਹਿ ਬੀਚਾਰ ॥੧॥ ਰਹਾਉ
ਅੰਗ 872। ਹਰ ਬੋਲ ਵਿਚ ਵੀਚਾਰ ਹੋਵੇ। ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਦੱਬਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਏਨੀ ਕੁ ਠਹਿਰ ਕਿ ਫ਼ੈਸਲਾ ਬੋਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਵੇ।
ਹਵਾਲੇ
-
ਬਾਬਾ ਬੋਲੀਐ ਪਤਿ ਹੋਇ ॥
ਹੇ ਭਾਈ ! ਉਹ ਬੋਲ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ) ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲੇ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 15
-
ਜਿਤੁ ਬੋਲਿਐ ਪਤਿ ਪਾਈਐ ਸੋ ਬੋਲਿਆ ਪਰਵਾਣੁ ॥
ਉਹੀ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਚੱਜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ) ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 15
-
ਫਿਕਾ ਬੋਲਿ ਵਿਗੁਚਣਾ ਸੁਣਿ ਮੂਰਖ ਮਨ ਅਜਾਣ ॥
ਹੇ ਮੂਰਖ ਅੰਞਾਣ ਮਨ ! ਸੁਣ, ਫਿੱਕਾ (ਨਾਮ-ਰਸ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ) ਬੋਲ ਬੋਲਿਆਂ ਖ਼ੁਆਰ ਹੋਈਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ, ਜੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਿਰੀਆਂ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੀ ਰਹੀਦਾ ਹੈ)
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 15
-
ਟੂਟਿ ਪਰੀਤਿ ਗਈ ਬੁਰ ਬੋਲਿ ॥
ਮੰਦਾ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆਂ ਪ੍ਰੀਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 933
-
ਗੰਢੁ ਪਰੀਤੀ ਮਿਠੇ ਬੋਲ ॥
ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੰਢ ਪੈਂਦੀ ਹੈ (ਭਾਵ, ਪਿਆਰ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 143
-
ਨਿਵਣੁ ਸੁ ਅਖਰੁ ਖਵਣੁ ਗੁਣੁ ਜਿਹਬਾ ਮਣੀਆ ਮੰਤੁ ॥
ਹੇ ਭੈਣ! ਨਿਊਣਾ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਸਹਾਰਨਾ ਗੁਣ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਮੰਤਰ ਹੈ ।
ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ · ਅੰਗ 1384
-
ਮੰਦਾ ਕਿਸੈ ਨ ਆਖਿ ਝਗੜਾ ਪਾਵਣਾ ॥
(ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ,
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 566
-
ਮੰਦਾ ਕਿਸੈ ਨ ਆਖੀਐ ਪੜਿ ਅਖਰੁ ਏਹੋ ਬੁਝੀਐ ॥
ਕੇਵਲ ਇਹ ਅੱਖਰ (ਭਾਵ, ਉਪਦੇਸ਼) ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਮਝ ਲਈਏ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਨਹੀਂ ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 473
-
ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕੋਈ ਨ ਕਹੀਜੈ ॥
(ਹੇ ਭਾਈ !) ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 186
-
ਸਗਲ ਬੋਲਨ ਕੇ ਮਾਹਿ ਬੀਚਾਰ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
ਸਭ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਖੋ-ਵਖ ਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ।੧।ਰਹਾਉ।
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ · ਅੰਗ 872