Answer
What does Gurbani say about controlling the mind?
In short
The image Gurbani uses for the mind is an elephant, and it is chosen for a reason. An elephant is not evil and not weak. It is strong, valuable and impossible to force, which is exactly the problem. Gurbani states plainly that conquering the mind is conquering the world, and equally plainly that nobody succeeds without doing it. What it does not do is recommend willpower. The mind is described as being stilled by the Shabad, calmed the way waves settle rather than the way an animal is beaten.
Gurbani's picture of the mind is an animal, and a particular one.
ਮਨੁ ਕੁੰਚਰੁ ਕਾਇਆ ਉਦਿਆਨੈ ॥
man ku(n)char kaiaa udhiaanai
The mind is an elephant in the forest of the body.
Guru Nanak Dev Ji puts the elephant in the forest of the body. Elsewhere he sharpens it: ਮਨ ਕੀ ਮਤਿ ਮਤਾਗਲੁ ਮਤਾ
Ang 351, a drunken elephant. The choice matters. An elephant is not a rat or a snake. It is powerful and worth having, and the problem is not that it is bad but that it is not going where you want and cannot be made to.
The behaviour described is wandering rather than wickedness. Guru Arjan Dev Ji writes ਧਾਇਓ ਰੇ ਮਨ ਦਹ ਦਿਸ ਧਾਇਓ
Ang 712, and Guru Ram Das Ji gives the detail anyone who has tried to sit still will recognise: ਇਹੁ ਮਨੂਆ ਖਿਨੁ ਨ ਟਿਕੈ ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਦਹ ਦਹ ਦਿਸਿ ਚਲਿ ਚਲਿ ਹਾਢੇ
Ang 170. Not for an instant.
The claim Gurbani then makes about this is large.
ਜਿਨ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਮਨੁ ਜੀਤਿਆ ਜਗੁ ਤਿਨਹਿ ਜਿਤਾਨਾ ॥੮॥
jin gur parasaadhee man jeetiaa jag tineh jitaanaa ||8
Those who conquer their own minds, by Guru's Grace, conquer the world. ||8||
Conquer the mind and you have conquered the world. Bhagat Kabeer Ji says the same, and Guru Amar Daas Ji states the negative form so there is no ambiguity: without conquering the mind, no one is successful. He also names the consequence: ਸੇਇ ਮੁਕਤ ਜਿ ਮਨੁ ਜਿਣਹਿ ਫਿਰਿ ਧਾਤੁ ਨ ਲਾਗੈ ਆਇ
Ang 490. Maya does not stick to such a person again.
Which raises the obvious question of method, and here Gurbani declines the answer most traditions give. It does not recommend force. Guru Nanak Dev Ji writes ਦਹ ਦਿਸ ਇਹੁ ਮਨੁ ਧਾਵਦਾ ਗੁਰਿ ਠਾਕਿ ਰਹਾਇਆ
Ang 789, where the Guru holds the mind still, and Guru Amar Daas Ji describes the manner of it exactly.
ਮਨ ਕੇ ਤਰੰਗ ਸਬਦਿ ਨਿਵਾਰੇ ਰਸਨਾ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਈ ॥
man ke tara(n)g sabadh nivaare rasanaa sahaj subhaiee
The Shabad calms the turbulent waves of the mind; the tongue is intuively imbued with peace.
Waves are not defeated. They subside. The Shabad is described as doing to the mind what stillness does to water, and that is a different kind of action from restraint. Guru Nanak Dev Ji says the same in terms of what fills the space: ਧੰਧਾ ਧਾਵਤ ਰਹਿ ਗਏ ਮਨ ਮਹਿ ਸਬਦੁ ਅਨੰਦੁ
Ang 934. The wandering stops when the mind has something better to hold.
Bhagat Kabeer Ji reduces the whole matter to one line, and it is the most useful sentence on the subject.
ਮਮਾ ਮਨ ਸਿਉ ਕਾਜੁ ਹੈ ਮਨ ਸਾਧੇ ਸਿਧਿ ਹੋਇ ॥
mamaa man siau kaaj hai man saadhe sidh hoi
MAMMA: The mortal's business is with his own mind; one who disciplines his mind attains perfection.
Your business is with your own mind. Not with the world, not with other people, not with circumstances. Everything else in Gurbani about anger, greed, lust and ego is downstream of that single relocation of the problem.
Panktis cited
-
ਮਨੁ ਕੁੰਚਰੁ ਕਾਇਆ ਉਦਿਆਨੈ ॥
The mind is an elephant in the forest of the body.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 221
-
ਮਨ ਕੀ ਮਤਿ ਮਤਾਗਲੁ ਮਤਾ ॥
The intellect of the mind is like a drunken elephant.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 351
-
ਧਾਇਓ ਰੇ ਮਨ ਦਹ ਦਿਸ ਧਾਇਓ ॥
The mind wanders, wandering in the ten directions.
Guru Arjan Dev Ji · Ang 712
-
ਇਹੁ ਮਨੂਆ ਖਿਨੁ ਨ ਟਿਕੈ ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਦਹ ਦਹ ਦਿਸਿ ਚਲਿ ਚਲਿ ਹਾਢੇ ॥
This mind does not hold still, even for an instant. Distracted by all sorts of distractions, it wanders around aimlessly in the ten directions.
Guru Raam Daas Ji · Ang 170
-
ਦਹ ਦਿਸ ਇਹੁ ਮਨੁ ਧਾਵਦਾ ਗੁਰਿ ਠਾਕਿ ਰਹਾਇਆ ॥
The mind runs around in the ten directions; the Guru holds it still.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 789
-
ਮਨ ਕੇ ਤਰੰਗ ਸਬਦਿ ਨਿਵਾਰੇ ਰਸਨਾ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਈ ॥
The Shabad calms the turbulent waves of the mind; the tongue is intuively imbued with peace.
Guru Amar Daas Ji · Ang 1233
-
ਧੰਧਾ ਧਾਵਤ ਰਹਿ ਗਏ ਮਨ ਮਹਿ ਸਬਦੁ ਅਨੰਦੁ ॥
Worldly affairs and wanderings cease, when the mind is filled with the bliss of the Shabad.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 934
-
ਜਿਨ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਮਨੁ ਜੀਤਿਆ ਜਗੁ ਤਿਨਹਿ ਜਿਤਾਨਾ ॥੮॥
Those who conquer their own minds, by Guru's Grace, conquer the world. ||8||
Guru Amar Daas Ji · Ang 1089
-
ਸੇਇ ਮੁਕਤ ਜਿ ਮਨੁ ਜਿਣਹਿ ਫਿਰਿ ਧਾਤੁ ਨ ਲਾਗੈ ਆਇ ॥
He alone is liberated, who conquers his mind; Maya does not stick to him again.
Guru Amar Daas Ji · Ang 490
-
ਮਮਾ ਮਨ ਸਿਉ ਕਾਜੁ ਹੈ ਮਨ ਸਾਧੇ ਸਿਧਿ ਹੋਇ ॥
MAMMA: The mortal's business is with his own mind; one who disciplines his mind attains perfection.
Bhagat Kabeer Ji · Ang 342
ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ
ਬਾਣੀ ਮਨ ਲਈ ਹਾਥੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਏਹ ਸੋਚ ਕੇ ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਨਾ ਮਾੜਾ ਹੈ ਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ। ਓਹ ਤਕੜਾ ਹੈ, ਕੀਮਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਓਹਨੂੰ ਮੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਮਸਲਾ ਏਹੀ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਜਿੱਤਣਾ ਹੀ ਜਗਤ ਜਿੱਤਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਏਨਾ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਏਹਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸਿੱਝਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਓਹ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਬਾਣੀ ਮਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਵਿਚ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਓਹ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਜਾਨਵਰ।
ਮਨੁ ਕੁੰਚਰੁ ਕਾਇਆ ਉਦਿਆਨੈ ॥
man ku(n)char kaiaa udhiaanai
(ਇਸ) ਸਰੀਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਨ ਹਾਥੀ (ਸਮਾਨ) ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਾਇਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਂ ਓਹ ਏਹਨੂੰ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਮਨ ਕੀ ਮਤਿ ਮਤਾਗਲੁ ਮਤਾ
ਅੰਗ 351, ਮਸਤ ਹਾਥੀ। ਏਹ ਚੋਣ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਨਾ ਚੂਹਾ ਹੈ ਨਾ ਸੱਪ। ਓਹ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ ਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਸਲਾ ਏਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਓਹ ਮਾੜਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਏਹ ਕਿ ਓਹ ਓਧਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜਿੱਧਰ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਮੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਜੋ ਵਰਤਾਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਓਹ ਬਦੀ ਨਹੀਂ, ਭਟਕਣ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਧਾਇਓ ਰੇ ਮਨ ਦਹ ਦਿਸ ਧਾਇਓ
ਅੰਗ 712, ਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਓਹ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਹਰ ਓਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਜਿਹਨੇ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ: ਇਹੁ ਮਨੂਆ ਖਿਨੁ ਨ ਟਿਕੈ ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਦਹ ਦਹ ਦਿਸਿ ਚਲਿ ਚਲਿ ਹਾਢੇ
ਅੰਗ 170। ਪਲ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਏਸ ਬਾਰੇ ਬਾਣੀ ਜਿਹੜਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਓਹ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਜਿਨ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਮਨੁ ਜੀਤਿਆ ਜਗੁ ਤਿਨਹਿ ਜਿਤਾਨਾ ॥੮॥
jin gur parasaadhee man jeetiaa jag tineh jitaanaa ||8
(ਸੋ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਗਤ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ ।੮।
ਮਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜਗਤ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਏਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਏਹਨੂੰ ਨਾਂਹ ਵਿਚ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਰਹੇ: ਮਨ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸਿੱਝਦਾ ਨਹੀਂ। ਓਹ ਸਿੱਟਾ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਸੇਇ ਮੁਕਤ ਜਿ ਮਨੁ ਜਿਣਹਿ ਫਿਰਿ ਧਾਤੁ ਨ ਲਾਗੈ ਆਇ
ਅੰਗ 490। ਏਦਾਂ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਚੰਬੜਦੀ।
ਏਥੋਂ ਸਵਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਏਥੇ ਬਾਣੀ ਓਹ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਹ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਦਹ ਦਿਸ ਇਹੁ ਮਨੁ ਧਾਵਦਾ ਗੁਰਿ ਠਾਕਿ ਰਹਾਇਆ
ਅੰਗ 789, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਠਾਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਢੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨ ਕੇ ਤਰੰਗ ਸਬਦਿ ਨਿਵਾਰੇ ਰਸਨਾ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਈ ॥
man ke tara(n)g sabadh nivaare rasanaa sahaj subhaiee
ਹੇ ਭਾਈ! ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਬਰਕਤਿ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ-ਭੱਜਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਲਈਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੁਰ-ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਭ ਆਤਮਕ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿਚ ਟਿੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਰਸਾਂ ਕਸਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦੀ) ।
ਲਹਿਰਾਂ ਹਰਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਓਹ ਬਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਮਨ ਨਾਲ ਓਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟਿਕਾਅ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਏਹ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਏਹੀ ਗੱਲ ਏਸ ਪਾਸਿਓਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਥਾਂ ਭਰਦੀ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ: ਧੰਧਾ ਧਾਵਤ ਰਹਿ ਗਏ ਮਨ ਮਹਿ ਸਬਦੁ ਅਨੰਦੁ
ਅੰਗ 934। ਭਟਕਣ ਓਦੋਂ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਏਸ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਇੱਕੋ ਪੰਕਤੀ ਵਿਚ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਏਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੰਮ ਦੀ ਪੰਕਤੀ ਏਹੀ ਹੈ।
ਮਮਾ ਮਨ ਸਿਉ ਕਾਜੁ ਹੈ ਮਨ ਸਾਧੇ ਸਿਧਿ ਹੋਇ ॥
mamaa man siau kaaj hai man saadhe sidh hoi
(ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਦਾ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਅਸਲ) ਕੰਮ ਮਨ ਨਾਲ ਹੈ (ਉਹ ਕੰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖੇ) । ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕੀਤਿਆਂ ਹੀ (ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਦੀ) ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਕਾਮ ਤੇ ਹਉਮੈ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਓਹ ਸਭ ਏਸੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
-
ਮਨੁ ਕੁੰਚਰੁ ਕਾਇਆ ਉਦਿਆਨੈ ॥
(ਇਸ) ਸਰੀਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਨ ਹਾਥੀ (ਸਮਾਨ) ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 221
-
ਮਨ ਕੀ ਮਤਿ ਮਤਾਗਲੁ ਮਤਾ ॥
(ਅਸਾਂ ਖੱਟਣ-ਜੋਗ ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ ਖੱਟਿਆ, ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ) ਸਾਡੀ ਮਨ ਦੀ ਮਤਿ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਬਣਿਆ ਪਿਆ ਹੈ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 351
-
ਧਾਇਓ ਰੇ ਮਨ ਦਹ ਦਿਸ ਧਾਇਓ ॥
ਹੇ ਮਨ! ਜੀਵ ਦਸੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੌੜਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 712
-
ਇਹੁ ਮਨੂਆ ਖਿਨੁ ਨ ਟਿਕੈ ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਦਹ ਦਹ ਦਿਸਿ ਚਲਿ ਚਲਿ ਹਾਢੇ ॥
(ਮੇਰਾ) ਇਹ ਅੰਞਾਣ ਮਨ ਬਹੁਤ ਰੰਗ-ਤਮਾਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ (ਫਸ ਕੇ) ਰਤਾ ਭਰ ਭੀ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਦਸੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੌੜ ਦੌੜ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 170
-
ਦਹ ਦਿਸ ਇਹੁ ਮਨੁ ਧਾਵਦਾ ਗੁਰਿ ਠਾਕਿ ਰਹਾਇਆ ॥
ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਹ ਮਨ ਦਸੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, (ਸਰਨ ਆਏ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ) ਗੁਰੂ ਨੇ (ਹੀ) ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ;
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 789
-
ਮਨ ਕੇ ਤਰੰਗ ਸਬਦਿ ਨਿਵਾਰੇ ਰਸਨਾ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਈ ॥
ਹੇ ਭਾਈ! ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਬਰਕਤਿ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ-ਭੱਜਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਲਈਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੁਰ-ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਭ ਆਤਮਕ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿਚ ਟਿੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਰਸਾਂ ਕਸਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦੀ) ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 1233
-
ਧੰਧਾ ਧਾਵਤ ਰਹਿ ਗਏ ਮਨ ਮਹਿ ਸਬਦੁ ਅਨੰਦੁ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ (ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ) ਸ਼ਬਦ (ਵੱਸ ਪੈਂਦਾ) ਹੈ (ਰਾਮ-ਨਾਮ ਦਾ) ਆਨੰਦ (ਆ ਜਾਂਦਾ) ਹੈ,
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 934
-
ਜਿਨ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਮਨੁ ਜੀਤਿਆ ਜਗੁ ਤਿਨਹਿ ਜਿਤਾਨਾ ॥੮॥
(ਸੋ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਗਤ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ ।੮।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 1089
-
ਸੇਇ ਮੁਕਤ ਜਿ ਮਨੁ ਜਿਣਹਿ ਫਿਰਿ ਧਾਤੁ ਨ ਲਾਗੈ ਆਇ ॥
ਹੇ ਭਾਈ! ਜੇਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਮਾਇਆ ਆਪਣਾ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 490
-
ਮਮਾ ਮਨ ਸਿਉ ਕਾਜੁ ਹੈ ਮਨ ਸਾਧੇ ਸਿਧਿ ਹੋਇ ॥
(ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਦਾ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਅਸਲ) ਕੰਮ ਮਨ ਨਾਲ ਹੈ (ਉਹ ਕੰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖੇ) । ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕੀਤਿਆਂ ਹੀ (ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਦੀ) ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ · ਅੰਗ 342