Answer
What does Gurbani say about maya?
In short
Maya in Gurbani is not wealth, though wealth is part of it. It is everything that presents itself as permanent and turns out not to be, and the harm named is not possession but attachment. Two images carry the argument: a snake coiled round the world, and a sleep the world does not wake from. What keeps maya from becoming a rival power is that Gurbani insists God made it. It is not an enemy to be defeated but a condition to be seen through, and the objection is never to owning things but to believing they will hold.
The image Gurbani uses most for maya is not a treasure chest. It is a snake.
ਮਾਇਆ ਹੋਈ ਨਾਗਨੀ ਜਗਤਿ ਰਹੀ ਲਪਟਾਇ ॥
maiaa hoiee naaganee jagat rahee lapaTai
Maya is a serpent, clinging to the world.
Guru Amar Daas Ji's figure has the world already inside the coils rather than approaching them, and the danger is not that maya attacks but that it holds. That is why the second image is sleep rather than assault.
ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਇਹੁ ਜਗੁ ਸੁਤਾ ॥
maiaa moh ih jag sutaa
This world is asleep in emotional attachment to Maya.
Guru Arjan Dev Ji pushes it further and includes the question that goes with it: ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਸਭੋ ਜਗੁ ਸੋਇਆ ਇਹੁ ਭਰਮੁ ਕਹਹੁ ਕਿਉ ਜਾਈ ॥੧
Ang 205. Sleep is a precise choice. A sleeping person is not being harmed, is not resisting, and does not know they are asleep, which is exactly the position Gurbani describes people in.
The consequence is bondage rather than damage. Guru Arjan Dev Ji writes ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਸਭੋ ਜਗੁ ਬਾਧਾ
Ang 394, and then puts the practical objection as a question rather than a rule.
ਮਾਇਆ ਸਾਥਿ ਨ ਚਲਈ ਕਿਆ ਲਪਟਾਵਹਿ ਅੰਧ ॥
maiaa saath na chaliee kiaa lapaTaaveh a(n)dh
Maya and its wealth shall not go along with you, so why do you cling to it - are you blind?
Not that wealth is evil, but that it is not going with you and you are holding it as though it were. Guru Nanak Dev Ji says the same about the whole pursuit, ਮਾਇਆ ਮਾਇਆ ਕਰਿ ਮੁਏ ਮਾਇਆ ਕਿਸੈ ਨ ਸਾਥਿ
Ang 935, and Guru Arjan Dev Ji extends it past property to the people a person loves: ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਸਾਥਿ ਨ ਮਾਇਆ
Ang 804. That last line is worth reading carefully. It is not saying family does not matter. It is saying family is not a thing you can take, and treating it as security is the error.
Here Gurbani makes the move that keeps maya from becoming a devil.
ਆਪੇ ਮਾਇਆ ਆਪੇ ਛਾਇਆ ॥
aape maiaa aape chhaiaa
He Himself is Maya, and He Himself is the Illusion.
Guru Tegh Bahadur Ji states it as an act of God rather than an intrusion on God: ਅਪਨੀ ਮਾਇਆ ਆਪਿ ਪਸਾਰੀ ਆਪਹਿ ਦੇਖਨਹਾਰਾ
Ang 537, and Guru Amar Daas Ji calls the whole thing a play that the Creator staged: ਮਾਇਆ ਅਗਨਿ ਸਭ ਇਕੋ ਜੇਹੀ ਕਰਤੈ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਆ
Ang 921.
This matters more than it first appears. If maya were an independent power, the religious life would be a war against the world, and Gurbani would be dualist. Because maya is made and held by the same One, the world is not the enemy and does not have to be fled. What is asked for is not escape but accurate sight: seeing what is lasting and what is not, and holding each accordingly.
Panktis cited
-
ਮਾਇਆ ਹੋਈ ਨਾਗਨੀ ਜਗਤਿ ਰਹੀ ਲਪਟਾਇ ॥
Maya is a serpent, clinging to the world.
Guru Amar Daas Ji · Ang 510
-
ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਇਹੁ ਜਗੁ ਸੁਤਾ ॥
This world is asleep in emotional attachment to Maya.
Guru Amar Daas Ji · Ang 112
-
ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਸਭੋ ਜਗੁ ਸੋਇਆ ਇਹੁ ਭਰਮੁ ਕਹਹੁ ਕਿਉ ਜਾਈ ॥੧॥
In emotional attachment to Maya, all the world is asleep. Tell me, how can this doubt be dispelled? ||1||
Guru Arjan Dev Ji · Ang 205
-
ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਸਭੋ ਜਗੁ ਬਾਧਾ ॥
Attached to Maya, the whole world is in bondage.
Guru Arjan Dev Ji · Ang 394
-
ਮਾਇਆ ਸਾਥਿ ਨ ਚਲਈ ਕਿਆ ਲਪਟਾਵਹਿ ਅੰਧ ॥
Maya and its wealth shall not go along with you, so why do you cling to it - are you blind?
Guru Arjan Dev Ji · Ang 1093
-
ਮਾਇਆ ਮਾਇਆ ਕਰਿ ਮੁਏ ਮਾਇਆ ਕਿਸੈ ਨ ਸਾਥਿ ॥
Crying out for the wealth and riches of Maya, they die; but Maya does not go along with them.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 935
-
ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਸਾਥਿ ਨ ਮਾਇਆ ॥
Mother, father, children and the wealth of Maya, will not go along with you.
Guru Arjan Dev Ji · Ang 804
-
ਆਪੇ ਮਾਇਆ ਆਪੇ ਛਾਇਆ ॥
He Himself is Maya, and He Himself is the Illusion.
Guru Amar Daas Ji · Ang 125
-
ਅਪਨੀ ਮਾਇਆ ਆਪਿ ਪਸਾਰੀ ਆਪਹਿ ਦੇਖਨਹਾਰਾ ॥
He Himself spread out the expanse of His Maya, and He Himself beholds it.
Guru Tegh Bahaadur Ji · Ang 537
-
ਮਾਇਆ ਅਗਨਿ ਸਭ ਇਕੋ ਜੇਹੀ ਕਰਤੈ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਆ ॥
The fire of Maya is one and the same; the Creator has staged this play.
Guru Amar Daas Ji · Ang 921
ਮਾਇਆ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ
ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਧਨ ਏਹਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਏਹ ਓਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੋਹ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ: ਦੁਨੀਆ ਦੁਆਲੇ ਵਲਿਆ ਸੱਪ, ਤੇ ਓਹ ਨੀਂਦ ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਮਾਇਆ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਤਾਕਤ ਏਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਕਿ ਬਾਣੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਏਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਏਹ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਮਾਇਆ ਲਈ ਬਾਣੀ ਜਿਹੜੀ ਤਸਵੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਦੀ ਹੈ ਓਹ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਓਹ ਸੱਪ ਦੀ ਹੈ।
ਮਾਇਆ ਹੋਈ ਨਾਗਨੀ ਜਗਤਿ ਰਹੀ ਲਪਟਾਇ ॥
maiaa hoiee naaganee jagat rahee lapaTai
ਮਾਇਆ ਸੱਪਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਗਤ ਵਿਚ (ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਨੂੰ) ਚੰਬੜੀ ਹੋਈ ਹ
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਲ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਆ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਏਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਾਇਆ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਏਹ ਕਿ ਓਹ ਜਕੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਦੂਜੀ ਤਸਵੀਰ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਹੈ।
ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਇਹੁ ਜਗੁ ਸੁਤਾ ॥
maiaa moh ih jag sutaa
ਇਹ ਜਗਤ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋੇਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ (ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਲੋਂ ਅਵੇਸਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ)
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਏਹਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਵੀ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਸਭੋ ਜਗੁ ਸੋਇਆ ਇਹੁ ਭਰਮੁ ਕਹਹੁ ਕਿਉ ਜਾਈ ॥੧
ਅੰਗ 205। ਨੀਂਦ ਦੀ ਚੋਣ ਬੜੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਸੁੱਤੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਓਹ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਓਹਨੂੰ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਓਹ ਸੁੱਤਾ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਏਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਬੰਧਨ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਸਭੋ ਜਗੁ ਬਾਧਾ
ਅੰਗ 394, ਤੇ ਫਿਰ ਅਮਲੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੁਕਮ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਵਾਲ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਮਾਇਆ ਸਾਥਿ ਨ ਚਲਈ ਕਿਆ ਲਪਟਾਵਹਿ ਅੰਧ ॥
maiaa saath na chaliee kiaa lapaTaaveh a(n)dh
ਹੇ ਅੰਨ੍ਹੇ (ਜੀਵ)! ਤੂੰ (ਮੁੜ ਮੁੜ) ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਚੰਬੜਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ;
ਗੱਲ ਏਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਧਨ ਮਾੜਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਏਹ ਕਿ ਓਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਤੇ ਤੂੰ ਓਹਨੂੰ ਏਦਾਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਰੀ ਦੌੜ ਬਾਰੇ ਏਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਾਇਆ ਮਾਇਆ ਕਰਿ ਮੁਏ ਮਾਇਆ ਕਿਸੈ ਨ ਸਾਥਿ
ਅੰਗ 935, ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਏਹਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਓਹਨਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ: ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਸਾਥਿ ਨ ਮਾਇਆ
ਅੰਗ 804। ਏਹ ਪੰਕਤੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਏਹ ਏਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਕਦਰ ਨਹੀਂ। ਏਹ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਓਹ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਓਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਓਟ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਭੁੱਲ ਹੈ।
ਏਥੇ ਬਾਣੀ ਓਹ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਪੇ ਮਾਇਆ ਆਪੇ ਛਾਇਆ ॥
aape maiaa aape chhaiaa
(ਹੇ ਭਾਈ !) ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮਾਇਆ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ;
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਏਹਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਅਪਨੀ ਮਾਇਆ ਆਪਿ ਪਸਾਰੀ ਆਪਹਿ ਦੇਖਨਹਾਰਾ
ਅੰਗ 537, ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਕਰਤੇ ਦੀ ਰਚੀ ਖੇਡ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਮਾਇਆ ਅਗਨਿ ਸਭ ਇਕੋ ਜੇਹੀ ਕਰਤੈ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਆ
ਅੰਗ 921।
ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਦਿਸਦੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਜੇ ਮਾਇਆ ਵੱਖਰੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਬਾਣੀ ਦੋ ਹਸਤੀਆਂ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ। ਮਾਇਆ ਓਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤੇ ਓਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਹੈ, ਏਸ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਏਹਦੇ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮੰਗ ਭੱਜਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਠੀਕ ਵੇਖਣ ਦੀ ਹੈ: ਕੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਓਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਫੜਨਾ।
ਹਵਾਲੇ
-
ਮਾਇਆ ਹੋਈ ਨਾਗਨੀ ਜਗਤਿ ਰਹੀ ਲਪਟਾਇ ॥
ਮਾਇਆ ਸੱਪਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਗਤ ਵਿਚ (ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਨੂੰ) ਚੰਬੜੀ ਹੋਈ ਹ
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 510
-
ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਇਹੁ ਜਗੁ ਸੁਤਾ ॥
ਇਹ ਜਗਤ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋੇਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ (ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਲੋਂ ਅਵੇਸਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ)
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 112
-
ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਸਭੋ ਜਗੁ ਸੋਇਆ ਇਹੁ ਭਰਮੁ ਕਹਹੁ ਕਿਉ ਜਾਈ ॥੧॥
ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ । (ਹੇ ਭਾਈ!) ਦੱਸ, (ਜੀਵ ਦੀ) ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ? ।੧।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 205
-
ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਸਭੋ ਜਗੁ ਬਾਧਾ ॥
(ਹੇ ਭਾਈ!) ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਪਿਆ ਹੈ,
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 394
-
ਮਾਇਆ ਸਾਥਿ ਨ ਚਲਈ ਕਿਆ ਲਪਟਾਵਹਿ ਅੰਧ ॥
ਹੇ ਅੰਨ੍ਹੇ (ਜੀਵ)! ਤੂੰ (ਮੁੜ ਮੁੜ) ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਚੰਬੜਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ;
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 1093
-
ਮਾਇਆ ਮਾਇਆ ਕਰਿ ਮੁਏ ਮਾਇਆ ਕਿਸੈ ਨ ਸਾਥਿ ॥
(ਬੇਅੰਤ ਜੀਵ) ਮਾਇਆ ਲਈ ਤਰਲੇ ਲੈਂਦੇ ਮਰ ਗਏ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਹ ਨਿਭੀ,
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 935
-
ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਸਾਥਿ ਨ ਮਾਇਆ ॥
ਹੇ ਭਾਈ! ਮਾਂ, ਪਿਉ, ਪੁੱਤਰ, ਮਾਇਆ—(ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਭੀ ਜੀਵ ਦਾ ਸਦਾ ਲਈ) ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ,
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 804
-
ਆਪੇ ਮਾਇਆ ਆਪੇ ਛਾਇਆ ॥
(ਹੇ ਭਾਈ !) ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮਾਇਆ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ;
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 125
-
ਅਪਨੀ ਮਾਇਆ ਆਪਿ ਪਸਾਰੀ ਆਪਹਿ ਦੇਖਨਹਾਰਾ ॥
(ਹੇ ਭਾਈ! ਇਸ ਦਿੱਸਦੇ ਜਗਤ-ਰੂਪ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਿਚ) ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਆਪ ਖਿਲਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ · ਅੰਗ 537
-
ਮਾਇਆ ਅਗਨਿ ਸਭ ਇਕੋ ਜੇਹੀ ਕਰਤੈ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਆ ॥
ਮਾਇਆ ਤੇ ਅੱਗ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਹਨ, ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਐਸੀ ਹੀ ਖੇਡ ਰਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 921