Answer
What does Gurbani say about ego?
In short
Gurbani calls haumai a disease, and it means that literally rather than as a scolding. Ego is described as the condition a person lives inside, the thing they are born and die within, and the darkness that stops them understanding anything while they are in it. Because it is a condition and not a habit, the remedy is not resolve. Gurbani says again and again that haumai is burned away by the Guru's Shabad, and that what remains once it goes is not a smaller self but the truth a person was already standing in.
Guru Nanak Dev Ji sets out the scope of the problem in two lines that leave almost nothing outside it.
ਹਉ ਵਿਚਿ ਆਇਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਗਇਆ ॥
hau vich aaiaa hau vich giaa
In ego they come, and in ego they go.
ਹਉ ਵਿਚਿ ਜੰਮਿਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਮੁਆ ॥
hau vich ja(n)miaa hau vich muaa
In ego they are born, and in ego they die.
Read together, they say that ego is not something a person does at certain moments. It is the medium the whole of a life takes place in. Arrival, departure, birth and death are all located inside it, which is why Gurbani treats haumai as the root condition rather than as one fault among several.
The word used most often for it is rog, disease. Guru Amar Daas Ji writes ਹੰਉਮੈ ਵਡਾ ਰੋਗੁ ਹੈ ਮਰਿ ਜੰਮੈ ਆਵੈ ਜਾਇ
Ang 592, and Guru Arjan Dev Ji states it as a general condition of people rather than a failing of some of them: ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਮਾਨੁਖ ਕਉ ਦੀਨਾ
Ang 1140. Calling it an illness rather than a sin is deliberate. An illness is something a person suffers from, not only something they are blamed for, and it explains why telling someone to simply stop is useless.
What the illness actually does is take away sight. Guru Amar Daas Ji's line on Ang 560 is the plainest statement of it.
ਹਉਮੈ ਵਡਾ ਗੁਬਾਰੁ ਹੈ ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਬੁਝਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਇ ॥੨॥
haumai vaddaa gubaar hai haumai vich bujh na sakai koi ||2
Egotism is total darkness; in egotism, no one can understand anything. ||2||
Not that a person in haumai understands wrongly, but that they cannot understand at all while they are in it. Elsewhere the same author connects that blindness to duality, ਹਉਮੈ ਵਡਾ ਰੋਗੁ ਹੈ ਭਾਇ ਦੂਜੈ ਕਰਮ ਕਮਾਇ
Ang 589, and to a devotion that does not land: ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਜਾਗ੍ਰਣੁ ਨ ਹੋਵਈ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਨ ਪਵਈ ਥਾਇ
Ang 1347. Practice performed from inside ego does not become worship, because the one performing it is still the point of it.
The remedy follows from the diagnosis. If haumai is a condition rather than a decision, no amount of resolve reaches it, and Gurbani never asks for resolve. It asks for the Shabad.
ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ ॥
gurmukh haumai sabadh jalaae
Through the Shabad, the Gurmukh burns away his ego.
Guru Amar Daas Ji puts the same thing as a warning about what happens without it: ਹਉਮੈ ਅੰਤਰਿ ਮੈਲੁ ਹੈ ਸਬਦਿ ਨ ਕਾਢਹਿ ਧੋਇ
Ang 1415. The filth stays because the only thing that removes it has not been applied.
The instruction, when it comes, is short. ਹਉਮੈ ਮੇਰਾ ਛਡਿ ਤੂ ਤਾ ਸਚਿ ਰਹੈ ਸਮਾਇ ॥੨੩
Ang 756. Notice what it is not. It does not say become nothing, or think less of yourself, or withdraw. It says set down the sense of a separate self with holdings to defend, and what follows is not emptiness but remaining merged in truth. Gurbani treats the ego as the one thing standing between a person and what is already there.
Panktis cited
-
ਹਉ ਵਿਚਿ ਆਇਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਗਇਆ ॥
In ego they come, and in ego they go.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 466
-
ਹਉ ਵਿਚਿ ਜੰਮਿਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਮੁਆ ॥
In ego they are born, and in ego they die.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 466
-
ਹਉਮੈ ਵਡਾ ਗੁਬਾਰੁ ਹੈ ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਬੁਝਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਇ ॥੨॥
Egotism is total darkness; in egotism, no one can understand anything. ||2||
Guru Amar Daas Ji · Ang 560
-
ਹੰਉਮੈ ਵਡਾ ਰੋਗੁ ਹੈ ਮਰਿ ਜੰਮੈ ਆਵੈ ਜਾਇ ॥
Egotism is such a terrible disease; he dies, to be reincarnated - he continues coming and going.
Guru Amar Daas Ji · Ang 592
-
ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਮਾਨੁਖ ਕਉ ਦੀਨਾ ॥
Mankind is afflicted with the disease of egotism.
Guru Arjan Dev Ji · Ang 1140
-
ਹਉਮੈ ਵਡਾ ਰੋਗੁ ਹੈ ਭਾਇ ਦੂਜੈ ਕਰਮ ਕਮਾਇ ॥
Egotism is such a terrible disease; in the love of duality, they do their deeds.
Guru Amar Daas Ji · Ang 589
-
ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਜਾਗ੍ਰਣੁ ਨ ਹੋਵਈ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਨ ਪਵਈ ਥਾਇ ॥
In egotism, one cannot remain awake and aware, and one's devotional worship of the Lord is not accepted.
Guru Amar Daas Ji · Ang 1347
-
ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ ॥
Through the Shabad, the Gurmukh burns away his ego.
Guru Nanak Dev Ji · Ang 942
-
ਹਉਮੈ ਅੰਤਰਿ ਮੈਲੁ ਹੈ ਸਬਦਿ ਨ ਕਾਢਹਿ ਧੋਇ ॥
They are filled with the filth of egotism; they do not wash it away with the Word of the Shabad.
Guru Amar Daas Ji · Ang 1415
-
ਹਉਮੈ ਮੇਰਾ ਛਡਿ ਤੂ ਤਾ ਸਚਿ ਰਹੈ ਸਮਾਇ ॥੨੩॥
Renounce egotism and self-conceit, and remain merged in Truth. ||23||
Guru Amar Daas Ji · Ang 756
ਹਉਮੈ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਰੋਗ ਆਖਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਏਹ ਝਿੜਕ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੋਗ ਵਜੋਂ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਹਉਮੈ ਓਹ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਜੰਮਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾ ਵੀ, ਤੇ ਓਹ ਹਨੇਰਾ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਏਹ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਏਹਦਾ ਇਲਾਜ ਧਾਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਾਣੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਉਮੈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਓਹਦੇ ਮੁੱਕਣ ਮਗਰੋਂ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ, ਸਗੋਂ ਓਹ ਸੱਚ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਏਸ ਮਸਲੇ ਦਾ ਘੇਰਾ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਏਦਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਹਉ ਵਿਚਿ ਆਇਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਗਇਆ ॥
hau vich aaiaa hau vich giaa
(ਜਦ ਤਾਈਂ ਜੀਵ) ‘ਹਉ’ ਵਿਚ (ਹੈ, ਭਾਵ, ਰੱਬ ਨਾਲੋਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਹਸਤੀ ਬਣਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਤਦ ਤਾਈਂ ਕਦੇ) ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ (ਕਦੇ) ਜਗਤ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਹਉ ਵਿਚਿ ਜੰਮਿਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਮੁਆ ॥
hau vich ja(n)miaa hau vich muaa
ਕਦੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਹੈ ।
ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਏ ਤਾਂ ਗੱਲ ਏਹ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਉਮੈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਏਹ ਓਹ ਵਾਯੂ-ਮੰਡਲ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਆਉਣਾ, ਜਾਣਾ, ਜੰਮਣਾ, ਮਰਨਾ, ਸਭ ਏਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਬਾਣੀ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਕਈ ਔਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
ਏਹਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਲਫ਼ਜ਼ ਰੋਗ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਹੰਉਮੈ ਵਡਾ ਰੋਗੁ ਹੈ ਮਰਿ ਜੰਮੈ ਆਵੈ ਜਾਇ
ਅੰਗ 592, ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਏਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅੱਧ ਬੰਦੇ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਮਾਨੁਖ ਕਉ ਦੀਨਾ
ਅੰਗ 1140। ਏਹਨੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਬਿਮਾਰੀ ਕਹਿਣਾ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀ ਓਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਨਿਰਾ ਓਹਦਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਏਸੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਾ ਏਹ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਿ ਹਉਮੈ ਛੱਡ ਦੇ, ਕਿਉਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਏਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਰਦੀ ਕੀ ਹੈ, ਏਹ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਏਹ ਅੱਖਾਂ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗ ੫੬੦ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਪੰਕਤੀ ਏਹ ਗੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਉਮੈ ਵਡਾ ਗੁਬਾਰੁ ਹੈ ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਬੁਝਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਇ ॥੨॥
haumai vaddaa gubaar hai haumai vich bujh na sakai koi ||2
(ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ) ਹਉਮੈ ਬੜਾ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਹਉਮੈ (ਦੇ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ) ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ (ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਸਤਾ) ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ।੨।
ਗੱਲ ਏਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਉਮੈ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਓਹ ਏਹਦੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਓਹਨੂੰ ਸਮਝ ਪੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਏਸੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਓਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੂਜੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਹਉਮੈ ਵਡਾ ਰੋਗੁ ਹੈ ਭਾਇ ਦੂਜੈ ਕਰਮ ਕਮਾਇ
ਅੰਗ 589, ਤੇ ਓਸ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਿਹੜੀ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ: ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਜਾਗ੍ਰਣੁ ਨ ਹੋਵਈ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਨ ਪਵਈ ਥਾਇ
ਅੰਗ 1347। ਹਉਮੈ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤਾ ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪ ਹੀ ਓਹਦਾ ਮਕਸਦ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਲਾਜ ਵੀ ਏਸੇ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਉਮੈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਧਾਰ ਲਓ, ਗੱਲ ਓਥੋਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਬਾਣੀ ਧਾਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ ॥
gurmukh haumai sabadh jalaae
(ਕਿਉਂਕਿ) ਉਹ (ਆਪਣੀ) ਹਉਮੈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਏਹੀ ਗੱਲ ਓਸ ਪਾਸਿਓਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਹਉਮੈ ਅੰਤਰਿ ਮੈਲੁ ਹੈ ਸਬਦਿ ਨ ਕਾਢਹਿ ਧੋਇ
ਅੰਗ 1415। ਮੈਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਓਹਨੂੰ ਧੋ ਸਕਦੀ ਸੀ ਓਹ ਵਰਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਤੇ ਜਦੋਂ ਹੁਕਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਹ ਬੜਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ। ਹਉਮੈ ਮੇਰਾ ਛਡਿ ਤੂ ਤਾ ਸਚਿ ਰਹੈ ਸਮਾਇ ॥੨੩
ਅੰਗ 756। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਏਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਏਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝ, ਜਾਂ ਦੁਨੀਆ ਛੱਡ ਦੇ। ਏਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਵੱਖਰਾ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਖ਼ਾਲੀਪਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੱਚ ਵਿਚ ਸਮਾਈ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਓਹ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਬੰਦੇ ਤੇ ਓਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
-
ਹਉ ਵਿਚਿ ਆਇਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਗਇਆ ॥
(ਜਦ ਤਾਈਂ ਜੀਵ) ‘ਹਉ’ ਵਿਚ (ਹੈ, ਭਾਵ, ਰੱਬ ਨਾਲੋਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਹਸਤੀ ਬਣਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਤਦ ਤਾਈਂ ਕਦੇ) ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ (ਕਦੇ) ਜਗਤ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 466
-
ਹਉ ਵਿਚਿ ਜੰਮਿਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਮੁਆ ॥
ਕਦੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 466
-
ਹਉਮੈ ਵਡਾ ਗੁਬਾਰੁ ਹੈ ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਬੁਝਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਇ ॥੨॥
(ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ) ਹਉਮੈ ਬੜਾ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਹਉਮੈ (ਦੇ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ) ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ (ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਸਤਾ) ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ।੨।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 560
-
ਹੰਉਮੈ ਵਡਾ ਰੋਗੁ ਹੈ ਮਰਿ ਜੰਮੈ ਆਵੈ ਜਾਇ ॥
ਅਹੰਕਾਰ (ਮਨੁੱਖ ਲਈ) ਇਕ ਤਗੜਾ ਰੋਗ ਹੈ (ਇਸ ਰੋਗ ਵਿਚ ਹੀ) ਮਨੁੱਖ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਫੇਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ, ਜੰਮਣ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ) ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 592
-
ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਮਾਨੁਖ ਕਉ ਦੀਨਾ ॥
ਹੇ ਭਾਈ! (ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ) ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਉਮੈ ਦਾ ਰੋਗ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ,
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 1140
-
ਹਉਮੈ ਵਡਾ ਰੋਗੁ ਹੈ ਭਾਇ ਦੂਜੈ ਕਰਮ ਕਮਾਇ ॥
ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਕਰਮ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਉਮੈ ਦਾ ਰੋਗ (ਚੰਬੜਿਆ ਹੋਇਆ) ਹੈ
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 589
-
ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਜਾਗ੍ਰਣੁ ਨ ਹੋਵਈ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਨ ਪਵਈ ਥਾਇ ॥
ਹੇ ਭਾਈ! ਹਉਮੈ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਿਹਾਂ (ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ) ਜਾਗਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, (ਹਉਮੈ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀਤੀ ਹੋਈ) ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ (ਭੀ) ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 1347
-
ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ ॥
(ਕਿਉਂਕਿ) ਉਹ (ਆਪਣੀ) ਹਉਮੈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ · ਅੰਗ 942
-
ਹਉਮੈ ਅੰਤਰਿ ਮੈਲੁ ਹੈ ਸਬਦਿ ਨ ਕਾਢਹਿ ਧੋਇ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਉਮੈ ਦੀ ਮੈਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਾਹੀਂ (ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ) ਧੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੇ ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 1415
-
ਹਉਮੈ ਮੇਰਾ ਛਡਿ ਤੂ ਤਾ ਸਚਿ ਰਹੈ ਸਮਾਇ ॥੨੩॥
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹਉਮੈ ਦੂਰ ਕਰ, ਮਮਤਾ ਦੂਰ ਕਰ । ਤਦੋਂ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।੨੩।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ · ਅੰਗ 756